ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన (PMUY) పథకం ద్వారా దేశంలోని కోట్లాది పేద కుటుంబాల వంటగదులు పొగ రహితంగా, వెలుగుతో నిండిపోతున్నాయి. 2016లో ప్రారంభమైన ఈ పథకం, పేద కుటుంబాలకు శుభ్రమైన వంట ఇంధనమైన ఎల్పీజీ సౌకర్యాన్ని అందించడం ప్రధాన లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. 2023 నాటికి కోట్లాది కుటుంబాలు గ్యాస్ కనెక్షన్ పొందాయి. ఈ పథకం యొక్క ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, గ్యాస్ కనెక్షన్ను మహిళల పేరుతో ఇస్తారు, అంతేకాక మొదటి సిలిండర్, స్టౌ, రెగ్యులేటర్ వంటి ఖర్చులను ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది. అలాగే, ప్రతి సిలిండర్పై సబ్సిడీ రూపంలో కొంత మొత్తాన్ని మహిళల ఖాతాలో జమ చేస్తుంది.
ఉజ్వల యోజన కారణంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఎల్పీజీ వినియోగం మూడింతలు పెరిగింది. ఇది కేవలం వంట సౌకర్యం మాత్రమే కాదు, ఆరోగ్యం, పర్యావరణం మరియు స్త్రీ సాధికారతలో గొప్ప మార్పులు తెచ్చింది. చెక్కల పొయ్యిల పొగతో వచ్చే గాలి కాలుష్యం, ఊపిరితిత్తుల ఇన్ఫెక్షన్లు, గుండె సంబంధిత వ్యాధులు గణనీయంగా తగ్గాయి. నిపుణుల అంచనా ప్రకారం, ఎల్పీజీ వినియోగం పెరిగితే ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 1.5 లక్షల ప్రాణాలు రక్షించవచ్చు. పర్యావరణ పరంగా కూడా, వంట పొయ్యిల నుంచి వచ్చే పొగ దేశంలోని PM2.5 కాలుష్యంలో దాదాపు 30% వాటాను కలిగి ఉండగా, ఎల్పీజీ వినియోగం పెరగడం వల్ల ఈ కాలుష్యం తగ్గి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) గాలి నాణ్యత ప్రమాణాల వైపు భారత్ దూసుకుపోతోంది.
ఈ పథకం స్త్రీ సాధికారతలో ఒక గొప్ప మైలురాయిగా నిలిచింది. మహిళల పేరుతో కనెక్షన్లు ఇవ్వడం ద్వారా వారిని కుటుంబ ఇంధన అధిపతులుగా నిలిపింది. అయితే, గ్యాస్ కనెక్షన్ ఉన్నప్పటికీ, సిలిండర్ ధరలు అధికంగా ఉండడంతో కొందరు కుటుంబాలు మళ్లీ కట్టెలపై వంట చేస్తున్నాయనే సవాళ్లు ఇంకా ఉన్నాయి. 2030 నాటికి ప్రతి ఇంటికీ శుభ్రమైన వంట ఇంధనం అందించడం అనే సస్టెయినబుల్ డెవలప్మెంట్ గోల్ (SDG 7.1) సాధనలో ఈ పథకం కీలకంగా నిలుస్తుంది.
